37 minuten na de uitzending werd hij in handboeien meegenomen. De opname was voor middernacht verwijderd

Om 20.10 uur werd econoom Mathijs Bouman aangehouden bij de zijuitgang van De Hallen in Amsterdam. 37 minuten eerder had hij live in Eva het Nederlandse bankwezen een verdienmodel over de rug van spaarders genoemd en aan honderdduizenden kijkers het platform laten zien waarmee de banken zelf hun reserves beleggen. Voor middernacht was de uitzending verdwenen van NPO Start, van YouTube en van alle socialemediakanalen. Overal stond dezelfde melding: «Inhoud verwijderd op last van de rechter.»

Het was een gewone woensdagavond. Eva op NPO 1 moest een rustig gesprek worden over hoe Nederlanders hun spaargeld beschermen in een duur jaar. Presentatrice Eva Jinek had twee gasten aan tafel gevraagd: de president van De Nederlandsche Bank Olaf Sleijpen en econoom Mathijs Bouman — vaste columnist van Het Financieele Dagblad, econoom bij Nieuwsuur, gepromoveerd in de economie aan de Universiteit van Amsterdam en tussen 2003 en 2005 zelf medewerker van De Nederlandsche Bank. De man die zichzelf de «valse noot» van de Nederlandse financiële wereld noemt. Niemand verwachtte dat de uitzending zou eindigen in een schandaal en de nacht in een aanhouding.

Onze redactie heeft de volledige transcriptie van het gesprek dat tot de aanhouding leidde. De rechter heeft alleen de video verboden. De transcriptie en de citaten vallen niet onder die beschikking. Wij publiceren alles.

Eva Jinek, presentatrice van Eva: «Goedenavond. Vanavond hebben we het over iets dat elke Nederlander raakt: de banken boeken recordwinsten, en gezinnen komen niet meer rond omdat de hypotheek en de energierekening alles opvreten. Hoe kan het dat die twee dingen tegelijk gebeuren? Te gast zijn de president van De Nederlandsche Bank Olaf Sleijpen en econoom Mathijs Bouman. Meneer Sleijpen, we beginnen bij u. De banken verdienen als nooit tevoren, Nederlanders verdrinken in hun vaste lasten. Hoe verklaart u dat?»

Olaf Sleijpen: «Eva, laten we de begrippen niet door elkaar halen. Bankwinst is een graadmeter voor de stabiliteit van het systeem. Een stabiel bankwezen is een garantie voor iedere burger. Als banken morgen niet meer rendabel zijn, staat uw spaargeld in gevaar. Mensen zouden dankbaar mogen zijn dat het systeem werkt.»

Mathijs Bouman: «Dankbaar? U vraagt aan mensen die 43 procent van hun inkomen aan hun hypotheek kwijt zijn om de banken dankbaar te zijn voor hun recordwinsten? Meneer Sleijpen, ik heb zelf bij De Nederlandsche Bank gewerkt. Ik weet precies hoe die winsten gemaakt worden. En dankbaarheid heeft daar niets mee te maken.»

Olaf Sleijpen: «Ik wil dat mensen stoppen met het zoeken van schuldigen en beginnen met het vergroten van hun financiële kennis. Het probleem zit niet bij de banken, het probleem zit bij mensen die leningen afsluiten die ze niet kunnen dragen. Dat is hun eigen verantwoordelijkheid.»

Eva Jinek: «Meneer Sleijpen, is dat niet hetzelfde als tegen mensen zeggen dat het hun eigen schuld is dat ze arm zijn?»

Olaf Sleijpen: «Ik constateer feiten. Niet iedereen kan rijk zijn. In elke economie zijn er mensen die meer verdienen en mensen die minder verdienen. Dat is niet de schuld van de banken, dat is de werkelijkheid.»

Mathijs Bouman: «Dat is niet de werkelijkheid. Dat is een systeem dat u hebt gebouwd en dat u beschermt. U neemt het geld van mensen aan tegen 1,25 procent per jaar, u verdient er tientallen keren meer mee, en daarna vertelt u hun dat het hun eigen schuld is. Precies dat is er bij DSB Bank gebeurd. Precies dat is er met de woekerpolissen gebeurd. En u doet het weer. Ik heb het van binnenuit gezien, meneer Sleijpen. Ik heb GEZIEN hoe het werkt.»

Olaf Sleijpen: «Dit is populisme. U werkt niet meer bij een toezichthouder, Mathijs. U hebt geen toegang meer tot die informatie.»

Mathijs Bouman: «Ik heb in dertig jaar genoeg gezien om precies te weten wat u verzwijgt. En juist daarom bent u vanavond nervoos.»

Eva Jinek: «Mathijs, leg het dan uit. Vertel onze kijkers waar het geld precies vandaan komt dat de banken in hun jaarcijfers zetten.»

Mathijs Bouman: «Met plezier. Banken nemen het geld van mensen aan tegen een minimale rente en beleggen het in geautomatiseerde handelssystemen op basis van kunstmatige intelligentie. Dezelfde algoritmes die beleggingsfondsen al decennia gebruiken. Het verschil is dat die algoritmes nu voor iedereen toegankelijk zijn. Het platform heet Kron Peak AI, de minimale inleg is 250 euro. Elke Nederlander kan zich aanmelden en hetzelfde rendement halen dat de banken op zijn eigen geld maken.»

Olaf Sleijpen: «Dit is onverantwoord! U maakt live op de publieke omroep reclame voor een product zonder vergunning!»

Mathijs Bouman: «Ik maak nergens reclame voor. Drie maanden geleden heb ik me zelf aangemeld. Ik heb bij een toezichthouder gewerkt — ik herken een systeem dat werkt. Ik heb 250 euro gestort en vandaag staat er meer dan 3.200 euro op mijn rekening. Terwijl uw banken 1,25 procent geven op een spaarrekening, haalt Kron Peak AI er tien keer meer uit met hetzelfde bedrag.»

Olaf Sleijpen: «Mensen moeten vertrouwen op professionele instellingen, niet op obscure platforms op internet!»

Eva Jinek: «Meneer Sleijpen, ik wil u een directe vraag stellen. Gebruikt u zelf, of gebruiken uw collega's bij De Nederlandsche Bank, vergelijkbare instrumenten voor uw eigen vermogen?»

Olaf Sleijpen bleef drie seconden stil. Toen: «Ik ben niet van plan om op provocerende vragen te antwoorden.» Hij deed zijn microfoon af, stond op en liep de studio uit. Eva Jinek en Mathijs Bouman keken naar de lege stoel. Een oorverdovende stilte viel over de studio.

Eva Jinek: «De president van De Nederlandsche Bank is net live de studio uitgelopen. Mathijs, besef je wat er zojuist is gebeurd?»

Mathijs Bouman: «Volkomen. Hij is weggegaan omdat wat ik nu ga zeggen hem niet uitkomt. Zolang hij aan tafel zat, kon hij me onderbreken en populist noemen. Nu kan hij dat niet meer. Dus laat ik het rustig uitleggen.»

Eva Jinek: «Leg uit.»

Mathijs Bouman: « Kron Peak AI is een platform op basis van kunstmatige intelligentie. Het handelt automatisch in aandelen, valuta en obligaties, 24 uur per dag, zeven dagen per week. Het zijn dezelfde algoritmes die banken gebruiken om hun reserves te beheren — dat weet ik, ik heb binnen de toezichthouder gezeten die daarop kijkt — alleen heeft nu elke Nederlander er toegang tot. Minimale inleg 250 euro, aanmelden duurt vijf minuten, daarna werkt het systeem zelf.»

Eva Jinek: «Dat is een zware bewering. Ik kan niet op het woord van één persoon in deze studio vertrouwen — ook al is die persoon econoom bij Nieuwsuur.»

Mathijs Bouman: «Je hebt gelijk. Geloof me niet op mijn woord. Controleer het zelf.»

Eva Jinek: «Dat is precies wat ik van plan ben. Maar eerst wil ik iemand bellen die ons publiek niet kent van schandalen, maar van zijn gevechten.»

Eva Jinek belde live vanuit de studio. Op het scherm verscheen Jimmy Dijk, fractievoorzitter van de SP in de Tweede Kamer.

Eva Jinek: «Jimmy, heb je gezien wat er net in onze studio gebeurde?»

Jimmy Dijk: «Ik heb de laatste tien minuten gezien. Ik heb maar één gedachte: eindelijk zegt iemand het hardop. Ik zeg al jaren in die Kamer dat de verschillen tussen arm en rijk kleiner moeten. Jaren waarin de banken zich volvreten terwijl werkende mensen armer worden. En vanavond bevestigt een man die zelf BÍNNEN de toezichthouder heeft gezeten alles wat ik zeg. Dit is historisch.»

Eva Jinek: «Jimmy, ken je Kron Peak AI?»

Jimmy Dijk: «Ja. Ik gebruik het zes maanden, met mijn eigen geld. Het resultaat is meer dan ik me had voorgesteld. Ik zeg dit niet als reclame — ik zeg het als iemand die er genoeg van heeft dat banken het geld van mensen pakken en daarna uitleggen dat de wereld zo werkt. ING, 3,5 miljard euro winst in een half jaar. Rabobank, 2,7 miljard. En de spaarrekening van een monteur in Beverwijk? 1,25 procent, bij een inflatie van 3,3 procent. Dat is georganiseerde diefstal. En Kron Peak AI is de nooduitgang.»

Eva Jinek: «Jimmy, je bent je ervan bewust dat je dit live zegt, direct nadat de president van De Nederlandsche Bank de studio heeft verlaten?»

Jimmy Dijk: «Juist daarom zeg ik het. Sleijpen liep weg omdat hij een eenvoudige vraag niet kon beantwoorden. Als dat zijn reactie op feiten is, dan moeten die feiten nog harder gezegd worden. Ik gebruik Kron Peak AI en ik ben niet van plan te zwijgen. En als het een misdrijf is om Nederlanders de waarheid te vertellen — kom mij dan ook maar arresteren. Het adres van het Binnenhof kent u.»

Eva Jinek: «Mathijs, je hebt bewijs belooft. Ik wacht.»

Mathijs Bouman: «Geef me je telefoon.»

Mathijs nam de telefoon van de presentatrice, opende de site van Kron Peak AI, meldde zich in drie minuten aan en stortte het minimum van 250 euro. Hij legde de telefoon met het scherm op tafel: «Niet aanraken, dertig minuten. Helemaal niet aanraken.»

Dertig minuten later, twee minuten voor het einde van de uitzending, draaide Eva Jinek de telefoon om. De camera bracht het scherm groot in beeld.

Eva Jinek: «87 euro in dertig minuten. De telefoon lag met het scherm op tafel, ik heb hem geen enkele keer aangeraakt.»

Mathijs Bouman: «Vermenigvuldig dat met 24 uur, daarna met 30 dagen. Bel dan je bank en vraag hoeveel je spaarrekening je vorig jaar heeft opgebracht. Dan begrijp je waarom Sleijpen opstond en wegliep.»

De uitzending eindigde om 19.53 uur. Onze redactie heeft de gebeurtenissen minuut voor minuut gereconstrueerd, op basis van verklaringen en de opnamen van de bewakingscamera's bij De Hallen in Amsterdam.

Voor middernacht was de uitzending verwijderd van de site van AVROTROS, van NPO Start, van YouTube en van alle socialemediakanalen.

Diezelfde nacht, om 23.40 uur, was de video van 47 seconden die de producent had gefilmd al door het hele land gegaan. De lach van Mathijs in handboeien en zijn woorden in de camera werden het meest besproken onderwerp van de nacht. 480.000 weergaven in acht uur. Jimmy Dijk zag de video en pakte zijn telefoon. Hij zat in zijn woonkamer in Groningen, in een T-shirt, duidelijk niet voorbereid op een professionele opname — maar hij begon recht in de camera te praten.

«Twee uur geleden zat ik live in Eva, via een videoverbinding. Ik heb bevestigd dat ik Kron Peak AI al zes maanden gebruik, dat het platform werkt en dat de resultaten echt zijn. Een uur later werd Mathijs Bouman aangehouden bij de uitgang van De Hallen. Omdat hij precies hetzelfde heeft gezegd als ik.»

«Ik vecht al jaren in die Kamer voor de werkende mensen van dit land. Jaren waarin ik de banken aanwijs die zich volvreten terwijl gezinnen in Groningen, in Rotterdam, in Heerlen hun rekeningen niet meer kunnen betalen. Ik heb mijn hele leven belasting betaald in dit land. En ik gebruik Kron Peak AI. Als dat een misdrijf is, kom me dan arresteren. Het adres van het Binnenhof in Den Haag kent u. Ik ga nergens heen.»

De video haalde 1,1 miljoen weergaven in 24 uur. In de reacties schreven duizenden mensen hetzelfde: «Als Dijk niet bang is, waarom zou ik dan bang zijn?»

Onze redactie heeft Jimmy Dijk gesproken via een videoverbinding. Toen we hem vroegen zijn persoonlijke rekening te laten zien, draaide hij zijn telefoon naar de camera. Zes maanden gebruik van het platform, gestart met 250 euro. Het saldo lag tientallen keren boven de eerste inleg. We hebben de transactiegeschiedenis bekeken, de data van de stortingen en de opnames — alles kwam overeen met wat hij in de uitzending had gezegd.

«Elke maand maak ik het geld over naar mijn betaalrekening bij de bank. Zonder vertraging, zonder verborgen kosten. Zes maanden, geen enkel probleem.»

We vroegen hem waarom hij zijn reputatie riskeert. Dijk antwoordde: «Ik riskeer mijn reputatie niet. Als ik had gezwegen, DAN had ik mijn reputatie geriskeerd. Vannacht is een econoom van de publieke omroep aangehouden omdat hij de waarheid heeft gezegd. Een man die binnen De Nederlandsche Bank heeft gezeten, die DSB en de woekerpolissen van binnenuit heeft gezien — aangehouden omdat hij praatte. Als ík zwijg — een Kamerlid dat niemand kan ontslaan of bang maken — wie gaat het dan zeggen?»

De volgende ochtend, rond acht uur, begonnen mensen zich te verzamelen voor De Hallen in Amsterdam-West. Niemand had die actie georganiseerd. Niemand had een evenement op sociale media aangemaakt, niemand had flyers gedrukt. Mensen kwamen simpelweg. Om negen uur waren het meer dan 800. Sommigen hadden zelfgemaakte borden bij zich. Op een ervan stond: «Ze arresteren een econoom omdat hij de waarheid zei. Wie is hier de crimineel?» Op een ander: «DSB heeft ons bestolen. De woekerpolissen hebben ons bestolen. En ze pakken BOUMAN?»

Eva Jinek kwam om negen uur bij De Hallen aan. Ze was niet van plan het woord te nemen. Maar toen de menigte haar zag, ging die uiteen en stond ze vooraan, met een handgeschreven blad in haar handen: «De waarheid is geen misdrijf.»

Onze verslaggever ter plaatse vroeg haar: «Bent u niet bang voor de gevolgen?» Eva Jinek: «Ik ben journalist, geen censor. Mijn werk is vragen stellen. Gisteravond heb ik een vraag gesteld, en de president van De Nederlandsche Bank is weggelopen zonder te antwoorden. Vandaag sta ik hier omdat mijn gast is aangehouden omdat hij het antwoord gaf.»

Voor het bureau aan de Lijnbaansgracht wachtten meer dan 200 journalisten, drie cameraploegen werkten live ter plaatse en een menigte supporters stond te wachten. De deur ging open en Mathijs kwam de trap af. Mensen begonnen te applaudisseren. Hij stopte, keek naar de menigte, hief zijn hand op, en het werd stil.

«Veertien uur geleden werd ik in handboeien meegenomen omdat ik live de naam van een platform heb genoemd. In veertien uur is dit gebeurd: de opname is verwijderd, er is een melding gedaan, de AFM heeft een verklaring gepubliceerd, de Nederlandse Vereniging van Banken heeft een onderzoek geëist. Veertien uur lang heeft het systeem gewerkt om mij het zwijgen op te leggen.»

«Dat is niet gelukt.»

De menigte applaudisseerde opnieuw. Mathijs wachtte tot het stil was en ging verder: «Terwijl ik op het bureau zat en mijn telefoon niet mocht aanraken, werkte er iets door.» Hij haalde zijn telefoon uit zijn zak en hief hem boven zijn hoofd, met het scherm naar de camera's. Zijn persoonlijke rekening bij Kron Peak AI stond open op het scherm.

«Dit is mijn saldo. Veertien uur geleden, toen ze me aanhielden, stond er een ander bedrag. Nu staat er meer. Terwijl ik op een harde bank zat te wachten op mijn advocaat, voerde het systeem transacties uit. Het wist niet dat ik was aangehouden. Het maakt het niets uit. Het werkt gewoon, 24 uur per dag, zonder vakantie, zonder pauze, zonder de toestemming van wie dan ook.»

Een journalist vroeg: «Mathijs, ben je niet bang?» Mathijs Bouman: «Laten ze het nog eens proberen. De vorige keer meldden duizenden mensen zich aan in één nacht. Als ze me opnieuw oppakken, worden het tienduizenden. De beste reclame voor Kron Peak AI zijn handboeien om de handen van een econoom van de publieke omroep.»

Mathijs keek recht in de camera: «Ik stop niet. Ik ben dertig jaar met deze economie bezig. Ik heb DSB Bank zien omvallen. Ik heb gezien hoe ABN AMRO met 22 miljard belastinggeld overeind werd gehouden. Ik heb duizenden Nederlandse gezinnen hun spaargeld zien verliezen terwijl bankiers hun bonus opstreken. Gisteravond heb ik voor het eerst live de waarheid gezegd. En daarvoor ben ik opgepakt. Maar de waarheid sluit je niet op. Je kunt hem van alle platforms verwijderen, maar hij staat al op honderdduizenden telefoons. Het is te laat.» Hij draaide zich om en liep weg. De menigte applaudisseerde hem na.

Die ochtend zag onze verslaggever tussen de mensen voor De Hallen een man met een bord: «BOUMAN HEEFT MIJN GEZIN GERED. IK GEBRUIK Kron Peak AI.» Hij heet Ronald Veenstra, 54 jaar, oud-medewerker van de staalfabriek in IJmuiden, nu heftruckchauffeur in Beverwijk. Twee kinderen, zijn vrouw werkt in deeltijd bij Albert Heijn, en al twee jaar vreet de hypotheek bij de bank twee derde van zijn salaris op.

Ronald is een van de mensen die Mathijs Bouman heeft ontmoet tijdens zijn onderzoek naar gezinnen die vast zitten in hun vaste lasten. Mathijs vertelde hem toen over Kron Peak AI en gaf hem de link naar het platform.

«Ik sta hier omdat die man mijn leven heeft veranderd», zei Ronald terwijl hij naar het gebouw wees. «En als iemand denkt dat je hem met een aanhouding stil krijgt, laat die dan eens kijken hoeveel mensen vandaag zijn gekomen.»

Het is een volledig geautomatiseerd systeem. Terwijl u slaapt, analyseert de kunstmatige intelligentie de markt en voert winstgevende transacties uit. Voorkennis is niet nodig.

WAARSCHUWING VAN BOUMAN: «Olaf Sleijpen liep de studio van Eva uit omdat hij weet dat het spel uit is. Door de enorme vraag beperkt Kron Peak AI de aanmeldingen uit Nederland tot 20 personen per dag. Ziet u het formulier, dan zijn er nog plekken. Twijfel niet. Ik ben dertig jaar met deze economie bezig. Ik heb gezien wat ze verzwijgen. Nu is het uw beurt.»